Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Łazy. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Łazy. Pokaż wszystkie posty

sobota, 24 października 2026

 

Na zachodnich krańcach Puszczy Kampinoskiej      w jesiennych barwach 


Aleja lipowa w Łazach koło Kampinosu w szacie jesiennej. Ozdoba zachodniej części Kampinoskiego Parku Narodowego, chociaż w samym parku się nie znajduje. Wieś Łazy leży przy trakcie zwanym Królewskim, między Kampinosem, a Żelazową Wolą, powstała w połowie XV wieku na  krawędzi pradoliny wiślanej, w której znajduje się Puszcza Kampinoska. Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego podaje taką definicję nazwy Łazy: „były to obszary roli otrzymywane przez wypalanie pokrywających je krzaków i drzew; zakładane na nich osady zatrzymywały często to nazwisko”. Słowo „łazy” oznaczało najczęściej miejsce po lesie wytrzebionym przez wypalenie. 

W drugiej połowie XVIII wieku dobra łazowskie należały do Onufrego Bromirskiego herbu Pobóg, starosty płockiego i płońskiego. Był to „ktoś”, w roku 1793 otrzymał order Orła Białego, a byle komu tego orderu się nie dawało. Właścicielem dóbr w latach osiemdziesiątych XVIII wieku został Ignacy Chmielowski. Sto lat później Łazy przeszły w ręce Karnkowskich. Do 1945 roku dobra  łazowskie przynależały do Karnkowskich z dworu w Łazach. Ta szlachecka rodzina, pochodząca z Karnkowa na Kujawach, posiadała sporo wiosek w okolicy. Dobra te obejmowały znaczny obszar zachodniej części Puszczy Kampinoskiej  i w wieku XIX nie były uważane za jej część. Łazowskie lasy sięgały niemal po samą Krzywą Górę na północy. 

Zabytkowa aleja wiedzie  od Łaz w stronę kościoła w Zawadach, dla Łaz parafialnego. Aleja ma trzy kilometry długości, rośnie w niej ponad 850 drzew (w tym około 780 liip drobnolistnych, a także jesiony wyniosłe i dąb szypułkowy. Niestety ostatnimi laty drzewa najbliższe Łazom poczęły umierać. Martwe drzewa usunięto, zasadzono na ich miejsce nowe, szczęściem nie jest tego nadto wiele, aleja wciąż robi ogromne wrażenie.  Na swoim Facebooku Stowarzyszenie Miłośników Alei Lipowej im.F.Chopina Łazy-Zawady pięknie swoją podopieczną scharakteryzowało. „To, co czyni aleję naprawdę niezwykłą, to jej zachowana do dziś nieprzerwana ciągłość – przez ponad 200 lat nie została przecięta żadną drogą gminną, a jedynie uzupełniona bocznymi odnogami. Dzięki temu stanowi rzadko spotykany, autentyczny układ przestrzenny z epoki. Jej znaczenie wykracza poza lokalną historię – poprzez rodzinne powiązania Bromirskich ze Skarbkami z Żelazowej Woli, aleja wpisuje się w dziedzictwo Fryderyka Chopina i znajduje się na Szlaku Chopina. Aleja to również cenny korytarz przyrodniczy – wiekowe lipy tworzą siedlisko dla wielu gatunków ptaków i owadów, a jej walory dendrologiczne i krajobrazowe są nie do przecenienia.”

Bliżej Zawad stoi przy Alei figurka św.Rocha, świętego patrona „od zarazy”. W XIX wieku zabierała setki zarażonych azjatycką cholerą. Z tamtych czasów pozostała nam tylko ta cholera w pospolitym przekleństwie, w latach mojego dzieciństwa zdecydowanie ganiona za jej używanie. Ta figura w Alei jest pamiątką nie tylko po grasującej na Mazowszu cholerze. Jak napisali w internetowym Facebooku  miłośnicy Alei (chwała im za to pisanie!)  „przez wiele lat figurka była umówionym miejscem spotkań okolicznej młodzieży – w czasach, gdy telefony komórkowe jeszcze nie istniały. Jak wspominają najstarsi mieszkańcy, „spotykali się przy Rochu i dopiero tam decydowali, co robić dalej”.  Swoją drogą, to ewenement te spotkania przy świętej figurze. Normalnie w tamtych czasach wiejska młodzież spotykała się na przystankach autobusowych. W Zawadach go nie było. 

Wedle tradycji rodzinnej aleję  kazała zasadzić w latach siedemdziesiątych XIX wieku dziedziczka dóbr w Łazach. Ludwika Karnkowska, a to dlatego, że nie mogła znieść jazdy do kościoła w słońcu. Przed laty wojewódzki konserwator przyrody nazwał ją Aleją Lipową im. Fryderyka Chopina, a to ze względu na bliskość Żelazowej Woli.  No cóż, Karnkowscy znaczący ślad po sobie w okolicach Łaz pozostawili, Ludwika ważną rolę odegrała, ale to Chopin, wiadomo, on w tej okolicy najważniejszy.  


W roku 1894 zdumienie mieszkańców okolic Łaz budziła wycieczka cyklistów w pumpach i kaszkietach, prowadzona przez tenora operetki warszawskiej, pana Misiewicza, zdążająca Traktem Królewskim na uroczystość odsłonięcia pomnika Chopina w Żelazowej Woli (to ten pomnik z powyższego zdjęcia, ale zdjęcie jest współczesne, z niedawna). W 1913 roku swoje wrażenia z wycieczki do tej okolicy w Puszczy Kampinoskiej opisał w „Ziemi” Stanisław Czepieliński i jest to jeden z najpierwszych reportaży krajoznawczych o tym terenie, a cytatami z jego tekstu często posługują się piszący o puszczy, autor tych słów również, bo i wydają się wcale aktualne. „W poszukiwaniu wrażeń i pięknych widoków zwiedzamy zazwyczaj miejscowości bardziej oddalone, bez zaprzeczenia piękne i ciekawe, ale też nie staramy się tak dalece poznawać tego, co mamy pod bokiem, w tem przekonaniu, że nie znajdziemy nic, co by mogło wzbogacić nasze wiadomości, dostarczyć jakichkolwiek wrażeń, rozbudzić wspomnienia. Na pewno wielu jest takich, co nie wiedzą na przykład o istnieniu Puszczy Kampinoskiej, odległej o niecałe 4 mile od Warszawy”. 

Czepieliński po drodze nocował przygodnie u miejscowych gospodarzy. – Z tym artystom z Żelazowej Woli – opowiadał autorowi niejaki Pyrak z jednej ze wsi okolicznych – to, panie, mój ojciec świnie pasał, bo tego Szopena ociec parobkiem był we dworze, a jego chłopak czytać i pisać nie umiał. ABC nie znał, ale tak pięknie na fujarce grał, że z caluśkiego świata, panie, ludzie do Zielazoskiej karczmy przyjeżdżali, żeby tej anielskiej muzyki słuchać; i dlatego, panie, pomnik mu po śmierci postawili. Widzą panowie, jak to ciemny człowiek, niby ten Szopen, wielkim artystom się zrobił, bo tak ładnie na fujarce grał." 

Pamiętam pytania, jakie zadawali mi napotkani w czasie znakowania szlaków ludzie, na przykład kierowca miejskiego autobusu linii 110 na pętli autobusowej w Wólce Węglowej.  Jeździ tam ta linia i to od zawsze z warszawskiego Żoliborza, czasem mi się wydaje, że od początku świata. Tam stawiałem pierwszy w moim życiu znak turystyczny, To było w połowie lat sześćdziesiątych XX wieku. 

– Po co to i na co to, co pan robi? – pytał mnie kierowca autobusu. Szybko się przekonałem, że ci, co pytali, nie za bardzo wiedzą, jaki jest sens w chodzeniu po lasach, do tego jeszcze jakimiś szlakami malowanymi w paski. Chodzić na jagody albo grzyby to proszę bardzo, ale bez potrzeby? To przecież zupełnie bez sensu. Więc tłumaczyłem trochę inaczej. Że te szlaki są po to, aby szkolne dzieci, jak idą na wycieczkę, mogły łatwo trafić do Palmir albo do Chopina w Żelazowej Woli. Sprawdzała się taka odpowiedź. Pytający kiwali głowami ze zrozumieniem, takie odwiedzanie dla wszystkich miało sens, a dzieci, wiadomo, dzieci powinny chodzić na wycieczki . Dorośli raczej niekoniecznie. Tak mniej więcej wtedy było. Piesza turystyka w okolicach Warszawy zakotwiczała się późno i z oporami. Obrzucano mnie kamieniami, gdy  po wyciecze przez Puszczę Bolimowską dochodziłem do stacji w Radziwiłłowie. Cudak byłem, inny niż oni. Popularność noszenia plecaków zaczęła się od stanu wojennego, przedtem na ludzi z plecakami  najczęściej wołano: „Ej, ty, Autostop, może cię podwieźć?” Bo akurat podróżowanie autostopem stało się wtedy popularne. Sam z tej formy wędrowania po kraju korzystałem. Nie zawsze z oczekiwanym skutkiem.  Pomysł szlaku dla pieszych turystów, który łączyłby chopinowską Żelazową Wolę z Kampinoskim Parkiem Narodowym zacząłem realizować pod koniec lat sześćdziesiątych XX wieku, malowałem na tym szlaku pierwsze znaki.  

W tamte okolice pieszo się przedtem nie wędrowało.  Pierwszy raz z Żelazowej Woli do puszczy poszedłem z przyjaciółmi w połowie lat sześćdziesiątych, żadnego szlaku znakowanego jeszcze tam nie było. To był maj. Puszcza pachniała zielenią. Mżyło cały dzień. W deszczowej mgle zwiedzałem chopinowski park w Żelazowej Woli. Nad moją drogą ku puszczy nisko płynęły chmury. Za Mokasem droga zbiegała w dół do Olszowieckiego Błota. Potem był rząd chałup Lasocina. A tam sensacja. „Turyści idą” – niósł się okrzyk przez wioskę. Z drewnianych, krytych słomianą strzechą domów wybiegały dzieci i z krzykiem szły za nami aż do końca wioski. Kobiety wychodziły przed domy, mężczyźni patrzyli na nas przez małe szybki okien. Te okna jak z podręcznika etnografii, który mówi, że w wieku dziewiętnastym okna wiejskich chałup były jeszcze kwadratowe, prostokątne pojawiły się dopiero później. Żadnych zdjęć nie robiłem, nikt z nas nie fotografował, a mijaliśmy odchodzącą w niepamięć przeszłość. Takie czasy były, się niczego nie fotografowało,  a nam, młodym, zdawało się, że te otaczające nas krajobrazy będą trwały wiecznie.  Ale krajobrazy z epoki Chopina w tej okolicy jeszcze trwają tu i tam, tropię je nieustannie, czasem spotykam, teraz już fotografuję.   

Świetny nasz plakacista Tadeusz Trepkowski stworzył jeden z najlepszych polskich plakatów, w którym główną rolę grają wierzby i klawiatura fortepianowa, anonsując V Międzynarodowy Konkurs im. Fryderyka Chopina w roku 1954.  Dzięki temu plakatowi mazowiecka wierzba została symbolem zarówno krajobrazu Mazowsza, nie tylko okolicy Żelazowej Woli, ale również muzyki Fryderyka Chopina. 
    Na internetowej stronie Towarzystwa Ornitologiczego Bocian można przeczytać, czym są polskie wierzby dla naszych ptaków. Dowiaduję się więc, że gęste wierzbowe pędy i obszerne dziuple dają  schronienie kaczkom krzyżówkom, drozdom, gołębiom grzywaczom, spotkać też można na ogłowionych wierzbach gniazda bocianie. Wierzba jest gatunkiem „smacznym” dla wielu grup zwierząt. Żerują na niej owady przyciągające liczne ptaki. Niestety, w najbliższych okolicach Żelazowej Woli niewiele szpalerów wierzbowych można dzisiaj oglądać.
 Te ze zdjęcia wciąż trwają od lat wśród pól na zachód od Łazów. 

Budowle zabytkowe w tej okolicy dworkowi w Żelazowej Woli nie dorównują.  Ani urodą, ani rangą. Ale przecież są i mają swoją historię. Kościół w Zawadach, ku której z Łazów wiedzie zabytkowa aleja,  postawiono w latach 1889–1905, jego projektantem był słynny Józef Pius Dziekoński, niezwykle płodny przedstawiciel historyzmu w architekturze polskiej. Jest to kolejna budowla kościelna w tej parafii, wydzielonej z parafii kampinoskiej w 1377 roku. Poprzednie były drewniane. Ten akurat należy do słabszych dzieł Dziekońskiego. Dwór w Łazach już jest opuszczony. Taka sobie była jego architektura, ale zachowane zdjęcia ukazują wnętrza świetnie i z gustem urządzone, pełne rodzinnych pamiątek. Znajdują się z Płockiej Bibliotece Cyfrowej w "Archiwum  rodu Karnkowskich" teraz są dostępne, są zdygitalizowane, ale jakości marnej.  Plan sytuacyjny dworu jest z roku 1933.  Gdy we wrześniu 1939 roku Karnkowscy opuszczali Łazy było co stamtąd wywozić; trzydzieści wozów z meblami, obrazami, bezcennymi książkami wyjechało do Warszawy. Prawie wszystko przepadło w czasie powstania w 1944 roku. W PRL-u łazowski dwór podzielił los innych polskich siedzib ziemiańskich.  Kiedy go oglądałem pod koniec roku 2014, stały jeszcze mury, podrujnowane, ale wyglądające na zdatne do odnowienia. Na zamkniętej na kłódkę bramie ogrodzenia widniała tablica zapowiadająca remont. Dwa lata temu był w stanie agonalnym, jak przeczytałem niedawno w Internecie. Wciąż niezagospodarowane są pozostałości dworskiego parku, piękny był podobno.

    



Od dworu rozciągał się rozległy widok ku rosnącym w pradolinie wiślanej 
lasom. Pięknie musiał się prezentować z pałacowych okien. Poniżej tej skarpy, na której powstał zespół dworski, lasy rosną nadal i bardzo są urodne – to uroczysko Przyćmień z obszarem ochrony ścisłej. Las ma tam prezencję godną ścisłej, rezerwatowej ochrony. Przy wiodącej przez las drodze rosną stare dęby, całkiem ich sporo. Ocalały, bo były ozdobą majątku. Dobrze to świadczy o dziedzicach łazowskich. Zapewne te dęby bywały celem krótkich przejażdżek konnych właścicieli dworu w Łazach, a może zaprzężoną w konia taradajką wożono tam gości. Kolorowo jest tam o porze jesiennej. Zajrzałem tam właśnie tej jesieni Przyćmień dla pamięci zdjąłem.  Na zdjęciu typowy grąd puszczański, dęby w nim dominują, zaledwie stuletnie, a widać że czują się tam dobrze i mogą jeszcze kilka setek lat pożyć. 

 ….......................
W tej opowieści wykorzystałem w znacznym stopniu rozdział z mojej książki „Puszcza. Opowieści kampinoskie”, jaka się ukazała nakładem Wydawnictwa Iskry w roku 2022. 

wtorek, 27 września 2022

W zachodniej części Puszczy Kampinoskiej
U stóp Góry Świętej Teresy

..........................................................


    W zachodniej części Puszczy Kampinoskiej wznosi się Góra koło Świętej Teresy. Jest jedną z najładniejszych wydm kampinoskich,  wzorcowo wykształconą parabolą wydmową o wysokości 97,4 m npm. Niełatwo się w jej okolicę dostać. Komunikacji publicznej w pobliżu brak, a okoliczne szlaki są  długie i wymagające. Żeby wejść na jej wierzchołek idzie się ok. 7 km
z parkingu w Granicy. To prawda, że ta kampinoska góra to nie tatrzańskie Rysy, przecież jednak okolica jest nadzwyczajna i bardzo ma zajmujące dzieje. 

    Na wierzchołku stoi wysoka wieża obserwacyjna i na niej pełnione są dyżury przeciwpożarowe  w okresie zwiększonego zagrożenia. Pół wieku temu wdrapałem się na szczyt stojącej tam wtedy wieży.  Drzewostany rosnące na wydmie miały wtedy po około pięćdziesiąt lat, teraz te sosny znacznie podrosły, bo są już stuletnie. Wieża była wtedy inna, niższa niż teraz, to była zwykła, choć dość wysoka wieża triangulacyjna. Na takie wieże turyści mojego pokolenia drapali się wszędzie, gdzie się dało, od Beskidów na południu po Mazury Garbate na północy. Na taką wieżę każdy mógł wtedy wejść, chociaż chyba nie do końca było to wejście legalne. A jak wszedłem na wieżę na tej kampinoskiej górze  w zachwyt wtedy wpadłem, proszę państwa. Co tu mówić, widok przepyszny! Schodzić się na dół nie chciało.  

    Narysowałem wtedy taką panoramę, jak na tej rycinie powyżej. Sposób podpatrzyłem w przewodnikach słowackich. Ta  panorama widoku z tej wydmy została umieszczona w moim Przewodniku po Puszczy Kampinoskiej (wyd.Sport i turystyka 1971).   


    Przez wierzchołek tej wydmy przebiega jeden z najładniejszych szlaków turystycznych Kampinoskigo Parku Narodowego,  wyznakowany zielonym kolorem Południowy Szlak Leśny, prowadzący od Żelazowej Woli do Dziekanowa Leśnego. Na tej długiej trasie -  nie na jeden dzień wędrowania! - można zobaczyć to wszystko, co najładniejsze w krajobrazie podwarszawskiej puszczy.


    Na tym zdjęciu powyżej jest  rok 1967, a ja w okolicach Góry koło Świętej Teresy maluję
właśnie zielony znak turystyczny nowego szlaku łączącego Żelazową Wolę z Puszczę Kampinoską. 

W miejscu urodzenia Fryderyka Chopina miał  się odtąd zaczynać  szlak wyjątkowo ładny szlak turystyczny o randze ponad regionalnej, przebiegający w niezwykłej scenerii puszczańskiej przyrody. Niewiele jest podobnych rangą krajoznawczych tras na polskich nizinach!   

Na trasie tego szlaku znajduje się wiele ważnych obiektów przyrodniczych i historycznych, wśród historycznych jest m.in. kilka  miejsc, związanych z  z powstaniem styczniowym w 1863 roku. To  powstańcza mogiła koło Zaborowa Leśnego i  dwa wiekowe drzewa, na których carscy kozacy wieszali ujętych w puszczy młodych powstańców z oddziału Dzieci Warszawy: jednym jest Dąb Powstańców nieopodal Granicy, drugi rośnie  jest niemal dokładnie u podnóża czoła wydmowej „góry”. To rozłożysty Dąb koło Świętej Teresy.

Ten dąb jest 16-metrowej wysokości dębem szypułkowym o dwóch pniach, zrośniętych do wysokości około 4 metrów.  Jego wiek oceniam na około trzysta lat, raczej mniej niż więcej. W latach panowania komunizmu z nazwy góry i dębu  zniknęła „święta”,  albowiem były to czasy, w których także nazewnictwo geograficzne było poddane cenzurze.  Dąb nosi ślady ludzkich interwencji, wiele bocznych konarów ucięto. O ile rozumiem tę potrzebę w przypadku konarów, które zwisały nad drogą, więc spadając mogły stanowić zagrożenie, o tyle nie umiem zrozumieć wszystkich innych cięć pielęgnacyjnych. 

 



                     

Najważniejsza jest w tej okolicy kapliczka Świętej Teresy od Dzieciątka Jezus, ustawiona na rozdrożu kilku dróg na terenie nieistniejącej już wioski Bromierzyk. Dzisiaj jest to  jedna z wsi, których nazwa nadzwyczaj podnieca warszawskich turystów. Dla współczesnego pokolenia młodych wędrowców są te wioski tym, czym dla pokolenia mojego były wyludnione wioski Bieszczadów i Beskidu Niskiego.
    O wsi Bromierzyk po internecie krążą przeróżne opowieści odwiedzających tę okolicę turystów. Bo w Bromierzyku podobno straszy. Mówi się, że to wioska wisielców, że wieszali się tu nie tylko miejscowi, ale także osoby z innych wsi, nawet tych oddalonych. Potem, oczywiście, tacy wisielcy straszą, wszak to całkiem naturalne, nieprawdaż? Dziwne rzeczy podobno dzieją się tutaj. Nagle gasną silniki pojazdów mechanicznych, znikąd pojawiają się duchy żołnierzy, zza pleców słychać jakieś szepty, odgłosy i  to  nie tylko w nocy, co ostatecznie zrozumiale, ale i za dnia i to nawet podczas słonecznego lata!  Nawet książka o tym powstała, „Widziadła” Janusza Szostaka. Było, nie było, tam się coś dzieje i lepiej tam nie chodzić samotnie, bo to jest miejsce przerażające i  tam zawsze było coś takiego, że ludzie stawali się jakby opętani. 


      Jeszcze w latach sześćdziesiątych XX wieku tak wyglądały okoliczne wioski. Na tym zdjęciu są Famułki Łazowskie, znajdujące się kilka kilometrów od kapliczki.  Niestety, nie sfotografowałem wtedy Bromierzyka. Siedliska w obu tych wioskach (w kilku sąsiednich również) zostały wykupione przez park narodowy,  domy rozebrano, na dawnych ornych polach rośnie dziś las, a okoliczne łąki zmieniły się w bagniste turzycowiska. Teraz jest w tej okolicy największy podwarszawski matecznik faunistyczny, bytują tu łosie, w zimie trzymają się sośnin na wydmach, potem trzymają się liściastych lasów i bagien, wiosną ścielą tu swoje gniazda żurawie, letnimi nocami tokują derkacze, jesienią w tych okolicach odbywa się rykowisko jeleni.

    Przez wiele lat okoliczne lasy należały do majątku Łazy rodziny Karnkowskich. Dla historii tego miejsca najważniejsza jest Izabela Karnkowska. Urodziła się  w Łazach w roku 1883. Nauki pobierała na pensji klasztornej i zapewne lata tam spędzone zaważyły na jej dalszej drodze życiowej. Od wczesnej młodości miała bowiem powołanie zakonne. Niemniej, po powrocie z pensji klasztornej, jak na grzeczną córkę dziedziców przystało, włączyła się w prowadzenie majątku w Łazach i  prowadziła wśród dzieci wiejskich tajne lekcje języka polskiego i historii. 

Była  ukochaną Panienką służby, oficjalistów i ludności. Jej pierwszy wyjazd do klasztoru został udaremniony przez ludność Łaz, która zatrzymała wyjeżdżający powóz, wyprzęgła konie a powóz ręcznie zaciągnęła pod ganek.  Na żądanie rodziców Izabela ukończyła wyższe studia w Warszawie i dopiero później wstąpiła do zakonu Sacré Coeur. Po kilku latach spędzonych w klasztorze we Lwowie przeniesiono ją do Francji, gdzie przebywała do śmierci w roku 1966.

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Gdy w roku 1936 dziedzic majątku Łazy Stanisław Karnkowski wydzielał posag swoim siostrom, Izabeli przypadły bory sosnowe koło wioski Bromierzyk. Pośrodku tego lasu powstała osada leśna o nazwie Izabelin Leśny. Już istniał park narodowy w Puszczy Kampinoskiej, a tam wciąż stała leśniczówka. I jej już nie ma. Tylko betonowe fundamenty zostały po tym domu. Zostało też kilka starych, okazałych dębów, takich jakie niemal zawsze otaczają mieszkania leśników. Została tez nazwa: Izabelin Leśny. Umieszczana na mapach jest dzisiaj jedyną pamiątka po Izabeli. 


    A ona została  mniszką, mieszkała w klasztorze, dobra doczesne nie były jej potrzebne,  sprzedała więc  swoją część, ale  na pamiątkę poleciła wybudować mały kościółek na skrzyżowaniu dróg. Stawiano go sposobem gospodarskim, budowę zakończono w marcu 1937 roku, a do wybuchu wojny jesienią roku 1939 odprawiano tam nabożeństwa dla mieszkańców. 


    Kaplicę posadowiono na rozstaju kilku dróg prowadzących do kilku różnych wiosek w różnych częściach puszczańskich lasów, należących do majątku w Łazach. Kaplica została poświęcona św.Teresie od Dzieciątka Jezus, nazywanej „małą Tereską”, zmarłej młodo w wieku lat 24? Gdy w aurze świętości umierała ona w klasztorze w Lisieux w roku 1897, mała Izabela z dworu w Łazach miała  lat 14. Rok później zostały wydane drukiem spisane przez karmelitankę z Lisieux „Dzieje duszy”. 

    Można przypuszczać, że  Izabela je czytała, że wywarły na niej wrażenie, może ta lektura zdecydowała o jej zakonnym powołaniu? Że domniemywam właściwie, tylko mogę przypuszczać, mogę się tylko domyślać, że istniał jakiś związek, jakieś duchowe pokrewieństwo pomiędzy francuską małą Tereską z Liseux, a Izabelą z Łaz w Puszczy Kampinoskiej. Kto wie – myślę  – może więc to jest powód, dla którego zawędrowała św.Tereska do kaplicy u stóp puszczańskiej wydmy, w miejsce w którym spotykają się drogi z kilku stron łazowskich włości wiodące,  od Łaz, od Izabelina, od Bromierzyka i od Karolinowa. 


 


    Po wojnie zrujnowaną kaplicę zastąpiła nowa, murowana, ale pięć razy mniejsza od pierwotnego kościoła. Chociaż niewielka (a może dzięki temu) jest w swoim rodzaju zachwycająca. W zasadzie nic wielkiego, bo architektura żadna i dzieł sztuki w niej nie ma, religijnego kiczu nie brakuje, ale cała jest wypełniona polską pobożnością  i czy się komuś to podoba, czy nie, to jest tutejsze, w tej naszej ziemi zakotwiczone, jest jej częścią niezbywalną i wzruszającą. Jest wewnątrz kapliczki jej wizerunek i na tablicy z drewna jest piękną czcionką  wykonany apel do odwiedzających to miejsce.  
    „Przechodniu, odmów modlitwę, westchnij do Św.Teresy – mniszki z zakonu karmelitów bosych w Lisieux-Francja. Żyła 24 lata 1875-1897. Dzięki niej  Kościół odnalazł całą prostotę wołania Ojcze Nasz! Od prawie wieku lud tutejszy obrał ją Patronką okolic. Wędrując dalej szanuj i chroń skarb przyrody – Puszczę Kampinoską.”  
    Ostatni raz byłem tam teraz, we wrześniu 2022 roku, na samym początku tegorocznej jesieni i – z powodu na te duchy, co straszą po okolicy, na wszelki wpadek nie sam, lecz w towarzystwie przyjaciela. Zimno było, przelatywały przez okolicę deszcze, nawet obfite, ale krótkie na szczęście. Chowałem się przed nimi pod drzewami, potem pojawiało się słońce, szedłem więc dalej, krajobraz łasił się do mojego obiektywu, trudno mu było tej przyjemności odmówić, niektóre zdjęcia okazały się nie najgorsze. Było późne popołudnie, od Famułkowskich Łąk dobiegały miłosne porykiwania jeleni.

…..............................
Nieco więcej krajoznawczych informacji o okolicy i innych miejscach Puszczy Kampinoskiej będzie można przeczytać w mojej nowej książce p.t. „Puszcza. Opowieści kampinoskie”,którą  wydają >Iskry< i  w październiku roku 2022 powinna już być dostępna w księgarniach.