Pilaszków
Pośród żyznych pól płaskiej jak stół Równiny Łowicko-Błońskiej i w niewielkiej odległości od granic Kampinoskiego Parku Narodowego znajduje się wioska Pilaszków koło Zaborowa. Najstarszy pisany dowód istnienia Pilaszkowa pochodzi z roku 1359 i wiąże się z imieniem Chwaliboga, duchownego katolickiego, studenta Uniwersytetu w Avignon we Francji, którego ojciec rycerz Grzegorz z Pielaszkowa jest najstarszym znanym właścicielem tego miejsca. Pieczętujący się herbem Roch III gospodarowali tutaj Pilaszkowscy przez trzysta pięćdziesiąt lat. W końcu XVIII w. właścicielem wsi został Filip Antoni Campioni, osiadły w Polsce kupiec z Werony, nobilitowany dostawca dworu królewskiego i radny warszawski.
.jpg)
Nie wiadomo jak wyglądały dwory stojące tu poprzednio, do naszych czasów zachował się powstały w 2. ćwierci XIX w. murowany, klasycystyczny budynek dworski. Jest murowany z cegły i tynkowany, piętrowy, podpiwniczony, z parterowymi pawilonami bocznymi połączonymi z korpusem głównym łącznikami. Od frontu i ogrodu, na na osi ryzality zwieńczone trójkątnymi szczytami, przed szczytem frontowym jest portyk złożony z dwóch par kolumn toskańskich, podtrzymujących balkon pierwszego piętra. Budowla nie jest wielka, ale kształtna, wdzięczna i bardzo na miejscu. Ot, zwyczajny, szlachecki dwór z mazowieckiej prowincji. Zwyczajny jednak tylko pozornie!
Nie zdarza się często, aby w jednym miejscu skupiało się tak wiele wydarzeń i tylu oddanych służbie narodowi niezwykłych ludzi przewijało się przez mury jednego tylko budynku, nieprzerwanie przez kilka stuleci. Tutaj tak się zdarzyło. W czasie Insurekcji Kościuszkowskiej dwór w Pilaszkowie był siedzibą sztabu powstańczego obozu nad Utratą.
Tu Jan Henryk Dąbrowski odebrał rozkaz Tadeusza Kościuszki mianujący go generałem majorem. Tutaj też książę Józef Poniatowski przystąpił do powstania, a we dworze przebywał wówczas także Józef Wybicki, przyszły autor narodowego hymnu Polski. W 1803 r. Pilaszków przeszedł w ręce Franciszka Ryksa i być może wtenczas powstał właśnie ten budynek dworu, który stoi tutaj do dzisiaj. Potem majątek należał do Jasińskich, później do Wołowskich, wreszcie do Władysława Ciechanowieckiego, który około 1870 r. podjął na dużą skalę uprawę buraków cukrowych, do dziś prowadzoną w okolicy.
W latach 1892–1945 Pilaszków należał do rodziny Marszewskich. Dwór koło 1905 r. został rozbudowany i uzyskał obecny kształt. Mieczysław Marszewski (1857-1916) był m.in. budowniczym Mostu Poniatowskiego w Warszawie oraz mostu w Zegrzu, zasłynął też jako znakomity hodowca bydła. Ostatnim właścicielem był jego syn Antoni. w czasie II wojny światowej był kwatermistrzem kampinoskiego zgrupowania Armii Krajowej. Dwór udzielał schronienia wielu osobom, m.in.żonie gen.Bora-Komorowskiego, a po Powstaniu Warszawskim w dworskich budynkach gospodarczych dworze przebywało nawet kilkaset osób. Po wojnie Pilaszków przeżywał różne dzieje. Marszewscy zostali wywłaszczeni przez władze komunistyczne. Gospodarowało tutaj – tragicznie! – Państwowe Gospodarstwo Rolne. Wszystko, co się dało, zostało zdewastowane, dwór i park zrujnowano.
Szczęściem w ostatnim dziesięcioleciu XX wieku pojawił się w Pilaszkowie ks. Edward Sobieraj, któremu nowy właściciel Pilaszkowa, fundacja kościelnej rady gospodarczej przy Konferencji Episkopatu Polski powierzyła zadanie zbudowania tutaj domu opiekuńczo – leczniczego dla ludzi starszych i niepełnosprawnych. Ksiądz zadanie wykonał, dom opieki powstał. To jednak nie wystarczało dyrektorującemu mu księdzu. Pełen niespożytej energii przystąpił do organizacji muzeum dworu polskiego. Pilaszkowski dziewiętnastowieczny murowany dwór alkierzowy ksiądz Sobieraj odnowił i przy pomocy swojej zastępczyni, Barbary Milanowskiej, powołał do życia Muzeum Dworu Polskiego, otwarte 1 lipca 1995 r. Dworskie wnętrza wypełnione zostały licznymi pamiątkami związanymi z historią Polski, oraz z właścicielami i gośćmi Pilaszkowa.
Obok dworu powstało jeszcze muzeum pojazdów konnych w roku 2003. Taki pomysł miał również ksiądz Sobieraj. Imponująca rzecz. Trzy lata ksiądz gromadził i remontował stare pojazdy konne. Pół setki pojazdów tam, się znajduje, o różnym przeznaczeniu i różnej klasy karety, powozy, bryczki, faetony, dorożki, brek, wozy strażackie, laweta pogrzebowa, sanie, wasąg półkoszek. A sanie jakie są tam ozdobne, proszę państwa, białe jak łabędź, o łabędzim kształcie, i wóz cygański jest tam zabytkowy... Ta kolekcja jest świadectwem kultury materialnej dawnych pokoleń – mówił ks. Sobieraj. – Pamiętajmy że po wojnie pojazdy konne spotkał ten – sam los co dwory, a to przecież elementy krajobrazu polskiego z epoki naszych dziadków i pradziadków. Ludziom młodym przybliża ginące piękno i pozwala podziwiać kunszt dawnych rzemieślników; a ludzie starsi za wzruszeniem odnajdywali w Pilaszkowie echa swej młodości.
Oba muzea były otwarte dla turystów indywidualnych lat niewiele, tylko w niedziele i wyłącznie w sezonie letnim (wejścia o godz. 12 i 15). Dla grup w innej porze po telefonicznym uzgodnieniu. Zachęcałem do odwiedzin Pilaszkowa w kolejnych wydaniach swojego przewodnika po Puszczy Kampinoskiej, wydanego nakładem Oficyny Wydawniczej Rewasz. Wciąż jeszcze można znaleźć tę zachętę w ostatnim, piątym wydaniu tego przewodnika z roku 2022, wydanie to wciąż jest dostępne. Dla obu muzeów w Pilaszkowie był to jednak już czas ich umierania. W 2014 roku umarł ksiądz Edward Sobieraj i wkrótce potem na emeryturę odeszła Barbara Milanowska, wierna pomocnica księdza, z oddaniem pełniąca kilka ról w pilaszkowskim dominium, m.in. rolę kustosza muzeum. I niedługo potem, cichutko i bez specjalnego rozgłosu, dom opieki w Pilaszkowie zmienił właściciela. Ten nowy ma za zadanie zarabianie pieniędzy na pensjonariuszach i żadne muzeum nie jest mu do tego potrzebne. Placówka została zamknięta ok. 2020 roku na cztery spusty i jak wyczytałem w Internecie nie przyjmuje zwiedzających.
Zachowały się opisy i zdjęcia książkowe pilaszkowskiego dworu. Jest świetna książka Barbary Milanowskiej „Pilaszków. 650 lat dziejów dworu i jego mieszkańców” wydana w 2008 przez Mazowieckie Centrum Kultury i Sztuki. Drugą, cenną pozycją jest wydany przez Świat Książki w r.2004 album „Najpiękniejsze dwory polskie”, ze zdjęciami Zenona Zyburtowicza i tekstem Henryka Urbanowskiego. Rozdział o Pilaszkowie zajmuje tam kilka dobrych stron i powinien być obowiązkową pozycją w dla każdego mazowieckiegokrajoznawcy, a muzealne wnętrza i zbiory Pilaszkowa są tam udokomentowane w sposób imponujący. Do tego postu dołożyłem garść swoich, amatorskich fotografii z odwiedzin Pilaszkowa, a miałem możliwość być tam kilkakrotnie. Wspominam te swoje odwiedziny ze wzruszeniem. Pisał Zbigniew Herbert, że przeszłość to nie jest muzeum zarosłe pleśnią, to ludzie z pasjami i biedami. Że przeszłość trzeba ożywiać, ożywiać cienie, dawać im swoją krew... I to czynią ci wszyscy amatorzy kolekcjonerstwa, pragnący podzielić się z nami swoją zbieracką pasją. Są wielką wartością naszej ziemi. Chociaż, jak to miało miejsce w przypadku księdza Edwarda Sobieraja i jego Pilaszkowa, tak i oni, jak te ich kolekcje, bywają już tylko cieniami....
.....................................
.jpg)

%20%20Pilaszk%C3%B3w,%20muzeum%20dworu.jpg)
%20%20Pilaszk%C3%B3w,%20muzeum%20dworu.jpg)
%20%20Pilaszk%C3%B3w,%20muzeum%20dworu.jpg)
%20Pilaszk%C3%B3w,%20pami%C4%85tki%20po%20w%C5%82a%C5%9Bcicielach%20w%20muzeum%20dworu.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)

.jpg)



.jpg)






.jpg)
.jpg)
%20aaa.jpg)
.jpg)
%20bis.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
_cr.jpg)
.jpg)